Bối cảnh hiện nay là các thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam đều đẩy mạnh và thậm chí là gây sức ép về mục tiêu giảm phát thải. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon chỉ là ví dụ đầu tiên. Vấn đề là phải làm, phải đáp ứng là báo cáo, kiểm kê khí nhà kính. Vậy doanh nghiệp cần làm gì, cơ quan quản lý nhà nước cần làm gì… là thứ phải khởi động càng nhanh càng tốt nếu không muốn các sản phẩm bị loại khỏi các chuỗi giá trị và cơ hội  đi đến phát triển kinh tế xanh.

Cùng VIETNAM CERT tìm hiểu về cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và cơ hội phát triển kinh tế xanh đối với các doanh nghiệp qua bài viết này nhé!

Lộ trình áp dụng CBAM 

Theo WTO lộ trình thực hiện các nguyên tắc chung của CBAM sẽ bắt đầu từ 1/10 năm 2023 đến năm 2034 sẽ gồm 3 giai đoạn đó là: Giai đoạn chuyển tiếp, Giai đoạn vận hành, Vận hành toàn bộ.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và cơ hội phát triển kinh tế xanh
Lộ trình áp dụng CBAM

Giai đoạn chuyển tiếp

Từ ngày 1/10/2023 đến tháng hết 12/2025 là giai đoạn chuyển tiếp của CBAM. Trong giai đoạn này, nhà nhập khẩu tại EU sẽ phải báo cáo, kiểm kê khí nhà kính về lượng khí thải nhà kính của một số sản phẩm nhập khẩu vào EU trong vòng 30 ngày.

Đợt báo cáo đầu tiên các nhà nhập khẩu phải nộp báo cáo kết thúc vào ngày 31/01/2024.

Theo quy định của CBAM hiện nay, trong giai đoạn chuyển tiếp, các mặt hàng hiện đang áp dụng cơ chế này bao gồm sắt thép, nhôm, điện, xi măng, phân bón và hydrogen. Đây là những lĩnh vực chiếm tới 94% lượng khí thải công nghiệp của EU.

Tuy nhiên, cuối năm 2025 Ủy ban châu Âu (EC) sẽ đánh giá về hoạt động của CBAM và có thể mở rộng phạm vi sang nhiều sản phẩm và dịch vụ hơn.

Giai đoạn vận hành

Trong giai đoạn vận hành từ 2026-2034, các nhà nhập khẩu hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh của CBAM tại EU sẽ phải mua chứng chỉ CBAM. Trước ngày 31/5 hàng năm, nhà nhập khẩu EU phải khai báo về số lượng hàng hóa và lượng phát thải tích hợp trong những hàng hóa được nhập khẩu của năm trước.

Đồng thời, nhà nhập khẩu nộp lại số lượng chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải khí nhà kính có trong sản phẩm. Trong giai đoạn này, EU sẽ dần dần loại bỏ việc phân bổ miễn phí hạn ngạch phát thải khí nhà kính.

Các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu có thể mua chứng nhận CBAM từ cơ quan có thẩm quyền được chỉ định ở nước sở tại thuộc thành viên liên minh EU và giá của chứng nhận này sẽ căn cứ vào giá trung bình theo tuần của Giá phát thải EU ETS (hiện nay đang ở mức 80-100 EUR/tấn carbon tương đương).

Giai đoạn vận hành toàn bộ

Từ năm 2034, CBAM chính thức vận hành toàn bộ, các nhà máy, doanh nghiệp sẽ không còn được cấp hạn ngạch phát thải CO2 miễn phí và phải nộp 100% phí CBAM.

Tác động đối với doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?

Việc EU đưa vào thực hiện CBAM sẽ tác động đến một số doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam. Những tác động này có thể trực tiếp, hoặc gián tiếp, đòi hỏi có sự điều chỉnh trong chiến lược kinh doanh thì mới có thể nâng cao khả năng cạnh tranh toàn diện theo chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp sản xuất hàng hóa của Việt Nam cần tính toán không chỉ chi phí tạo ra sản phẩm mà còn cả thuế, hoặc phí khí thải carbon.

Thuế, hoặc phí khí thải carbon sẽ cao hơn nếu các doanh nghiệp sử dụng nhiên liệu truyền thống thải nhiều khí CO2, hoặc chưa thực hiện đầu tư lắp đặt các công nghệ thu hồi, giảm phát khí thải. Như vậy, chi phí cho sản phẩm xuất khẩu sang thị trường EU sẽ tăng lên.

Hiện nay, thách thức lớn nhất là Việt Nam chưa xây dựng cơ chế định giá carbon rõ ràng nên doanh nghiệp sản xuất khó xác định phải trả thuế, phí bao nhiêu tiền mỗi tấn khí CO2. Việc xác định thuế, phí khí thải sẽ phải tính đủ thuế, phí khí CO2 trực tiếp và gián tiếp. Vì thế việc đầu tiên các doanh nghiệp cần làm là báo cáo, kiểm kê khí nhà kính trước để giảm phát thải khí nhà kính.

Trung tâm kiểm định và chứng nhận Việt Nam (VIETNAM CERT) là tổ chức tư vấn, chứng nhận ISO, chứng nhận hợp chuẩn, chứng nhận hợp quy.

VIETNAM CERT đã cấp chứng nhận cho nhiều doanh nghiệp vật liệu xây dựng trong cả nước. Các thế mạnh của VIETNAM CERT là chi phí hợp lý, thời gian nhanh chóng, các thủ tục đơn giản, chính xác. Một số dịch vụ chúng tôi cung cấp:
– Chứng nhận ISO 9001, ISO 14001; ISO 45001; ISO 27001; HACCP/ISO 22000; ISO 13485; ISO 27001; SA 8000; IATF 16949; FSSC 22000; BRC; BSCI
– Chứng nhận hợp chuẩn: TCVN; ASTM; EN; BS; GB; JIS…
– Chứng nhận hợp quy (QCVN)
– Tư vấn chứng nhận tiêu chuẩn Rừng bền vững: FSC FM/CoC/CW; PEFC; VFCS
– Thử nghiệm VLXD, sản phẩm thực phẩm, thử nghiệm NDT
– Kiểm định thiết bị
– Đào tạo ISO

Các giai đoạn áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon

Theo Hiệp Hội Năng Lượng Việt Nam các giai đoạn áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon được chia làm 3 giai đoạn. Bắt đầu từ 1/10/2023 cho đến năm 2034 sẽ chính thức vận hành toàn bộ. Nhưng trước tiên các doanh nghiệp nên báo cáo, kiểm kê khí nhà kính trước để đảm bảo yêu cầu về khí nhà kính và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và cơ hội phát triển kinh tế xanh cho doanh nghiệp.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và cơ hội phát triển kinh tế xanh
Các giai đoạn áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon

Giai đoạn chuyển tiếp 3 năm (từ ngày 1/10/ 2023 đến ngày 31/12/2025)

Các nhà nhập khẩu hàng hóa vào thị trường EU phải nộp báo cáo CBAM cho cơ quan phụ trách của EU, bao gồm mặt hàng, số lượng hàng nhập khẩu, lượng khí CO2 trực tiếp và gián tiếp của hàng hóa nhập khẩu (tCO2e), cũng như mức thuế carbon đã trả ở nước xuất khẩu. Hạn nộp là 1 tháng sau khi kết thúc một quý.

Như vậy, hạn nộp đầu tiên là 31/1/2024. Giai đoạn này áp dụng cho 6 mặt hàng nhập khẩu là sắt, thép, nhôm, xi măng, phân bón, hydro, điện – những sản phẩm này khi sản xuất đã tạo ra lượng khí CO2 cao và sau giai đoạn chuyển tiếp có thể sẽ áp dụng cho nhiều sản phẩm khác.

Giai đoạn thực hiện CBAM (từ ngày 1/1/2026)

EU sẽ bắt đầu thu thuế khí thải từ ngày 1/1/2026. Theo đó sẽ chia thành 3 giai đoạn:

Thứ nhất: Các nhà nhập khẩu hàng hóa phải đăng ký, có tài khoản CBAM do cơ quan phụ trách của EU cấp và mua giấy phép carbon tương ứng với lượng khí thải tạo ra của khối lượng sản phẩm xuất khẩu vào thị trường EU. Giá của giấy phép tùy thuộc vào kết quả đấu giá trung bình hàng tuần của Hệ thống giao dịch khí thải (ETS) của EU.

Thứ hai: Nhà nhập khẩu nộp báo cáo CBAM, khai báo số lượng hàng hóa và lượng khí thải trong hàng hóa nhập khẩu. Hạn nộp báo cáo trước ngày 31/5 hàng năm. Trường hợp doanh nghiệp không có báo cáo về lượng khí thải có thể bị phạt tới 50 Euro/tấn CO2.

Thứ ba: Nếu nhà nhập khẩu có thể cung cấp thông tin được xác minh từ các nhà sản xuất ở quốc gia xuất khẩu chứng minh thuế, phí carbon đã được thanh toán thì số tiền tương ứng được khấu trừ trong hóa đơn thanh toán. Thuế carbon sẽ không áp dụng đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia xuất khẩu có mức thuế carbon bằng mức thuế của EU.

Giai đoạn từ năm 2034 CBAM chính thức vận hành toàn bộ

Trong năm đầu tiên, việc tính toán khối lượng khí thải của hàng hóa nhập khẩu được thực hiện linh hoạt cho việc khai báo. Nhưng từ 1/1/2025, EU chỉ chấp nhận phương pháp tính khối lượng khí thải của sản phẩm nhập khẩu theo phương pháp tính toán của EU. Với công nghệ hiện tại, các cơ quan quản lý của EU có thể xác định chính xác việc sản xuất một tấn thép sẽ thải ra bao nhiêu khí CO2 tương đương và phải chịu bao nhiêu thuế, phí trực tiếp, gián tiếp cho 1 tấn khí thải.

Hàng năm, EU đưa ra hạn mức về lượng khí thải cho mỗi ngành, doanh nghiệp sản xuất trong khối, hạn mức này sẽ giảm dần theo thời gian. Mỗi doanh nghiệp của EU chỉ có thể xả khí thải theo hạn mức cho phép/năm, nếu doanh nghiệp muốn thải ra nhiều hơn hạn mức được phân bổ thì phải mua thêm giấy phép carbon. Các giao dịch mua bán giấy phép carbon được thực hiện qua đấu giá trên ETS. EU áp dụng CBAM theo từng giai đoạn song song với việc bỏ dần các khoản trợ cấp miễn phí trong ETS đến năm 2034.

Doanh nghiệp sẽ cần những gì để giảm thiểu tác động và hướng tới nền kinh tế xanh

Với doanh nghiệp – đối tượng chịu tác động và điều chỉnh trực tiếp của cơ chế CBAM, các doanh nghiệp sản xuất trong các ngành có nguy cơ cao như thép, nhôm, lọc dầu, xi măng, giấy, thủy tinh, phân bón, năng lượng… xuất khẩu sang thị trường EU nên có phương án giảm thiểu lượng carbon trong quá trình sản xuất để không vượt quá ngưỡng tiêu chuẩn của EU.

Trước mắt các doanh nghiệp cần xây dựng báo cáo, kiểm kê khí nhà kính,giảm phát thải và phải kiểm soát tốt lượng phát thải trong toàn bộ chuỗi sản xuất, giảm phát thải trong từng công đoạn sản xuất của mình và hướng tới cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và cơ hội phát triển kinh tế xanh cho doanh nghiệp.

Các chính sách cần điều chỉnh đề phù hợp với cơ chế CBAM

Việt Nam cũng đã xây dựng và ban hành những quy định, nghị định về kiểm kê khí nhà kính thể hiện qua các Điều 91, 92 và 139 của Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính (KNK) và bảo vệ tầng ô dôn, Quyết định số 01/2022/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải KNK phải thực hiện báo cáo, kiểm kê khí nhà kính.

Đồng thời, các Bộ, ngành liên quan cũng đang nỗ lực để hoàn thiện Đề án phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, chuẩn bị cho sự vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon vào 2025, vận hành chính thức vào 2028. Đây là lộ trình phù hợp để các doanh nghiệp Việt Nam có thể thích nghi với những thay đổi và xu thế trên thế giới nhằm chung tay ứng phó với biến đổi khí hậu và hướng tới cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và cơ hội phát triển kinh tế xanh.

Với việc Liên minh châu Âu đã ban hành Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và sẽ thực hiện đầy đủ từ 01/2026, để thích ứng với CBAM, các chính sách liên quan của Việt Nam trong thời gian tới phải tiếp tục được hoàn thiện và sớm đưa vào triển khai trong thực tế. Với cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và cơ hội phát triển kinh tế xanh, các doanh nghiệp trước mắt nên báo cáo, kiểm kê khí nhà kính tại VIETNAM CERT. VIETNAM CERT là tổ chức báo cáo, kiểm kê khí nhà kính uy tín hàng đầu tại Việt Nam.

TRUNG TÂM KIỂM ĐỊNH VÀ CHỨNG NHẬN VIỆT NAM

Trụ sở: 51 đường số 2, Khu đô thị Vạn Phúc, P.Hiệp Bình Phước, Tp. Thủ Đức, Tp. Hồ Chí Minh

CN1: P604, CT6, Khu đô thị mới Tứ Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội

CN2: Tổ dân phố Tây Trinh, P.Kỳ Trinh, Thị xã Kỳ Anh, Hà Tĩnh

Hotline: 0886.11.12.18  hoặc   0945.46.40.47

Email: [email protected]

Website: www.vietnamcert.vn

Xem thêm: